Category: ދީނީ ލިޔުން

ދެވަނައީ: ތާބިޢީ ބޭކަލުންގެ އަރިހުން ވާރިދުވެފައިވާ ބައެއް ބަސްފުޅުތައް

 1) އަބޫ ޤިލާބާ رحمه الله ވިދާޅުވިއެވެ.

“ބިދުޢަވެރިންނާއެކު މަޖުލީސް ނުކުރާށެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނާ ޖަދަލުވެސް ނުކުރާށެވެ. ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން މަގުފުރެދުމެއްގެ ތެރެއަށް ގަންބާ ނުލާނެކަމުގެ އެއްވެސް އަމާންކަމެއް ނެތެވެ. ނުވަތަ އެބައިމީހުންނަށް އޮޅުން އަރާފައިހުރި ބައެއް ކަންތައްތައް ތިޔަބައިމީހުންނަށްވެސް އޮޅޭ ވަރު ކޮށްފާނެއެވެ.” [[1]]

2)  އަލްޙަސަނު رحمه الله ވިދާޅުވިއެވެ.

“ބިދުޢަވެރިއެއްގެ ކިބައިން ނަމާދެއް ޙައްޖެއް ޢުމްރާއެއް ޖިހާދެއް ފަރުޟެއް އަދި ސުންނަތެއްވެސް ޤަބޫލެއް ނުވެވޭނެއެވެ.” [[2]]

ތިންވަނައީ: ތާބިޢީ ބޭކަލުންނަށް ފަހު ވަޑައިގެންނެވި ބޭކަލުންގެ އަރިހުން ވާރިދުވެފައިވާ ބައެއް ބަސްފުޅުތައް

1) އަލްއައުޒާވީ رحمه الله ވިދާޅުވިއެވެ.

“ސުންނަތުގެ މަތީގައި ކެތްތެރިވާށެވެ. އަދި އެބޭކަލުން (އެބަހީ: ސަލަފުންގެ ބޭކަލުން) ހުއްޓިވަޑައިގެން ހިސާބުގައި ހުއްޓިވަޑައިގަންނަވާށެވެ. އަދި އެބޭކަލުން ވިދާޅުވި ގޮތަށް ވިދާޅުވާށެވެ. އަދި އެބޭކަލުން އެއްޗެއް ވިދާޅު ނުވި ކަންކަމުގައި އެއްޗެއް ނުބުނާށެވެ. ތިބާގެ ކުރިން އުޅުއްވި ސަލަފުއްޞާލިޙުން ހިންގެވި މަގުން ހިނގާށެވެ. އަދި އެބޭކަލުންނަށް ފުދުނު ގޮތަށް ތިބާއަށްވެސް ފުދޭނެއެވެ. ޝާމުގެ އަހުލުވެރިންނަކީ ކުރީގައި ބިދުޢަތައް ދަންނަ ބައެއް ނޫނެވެ. އެހެނަސް ޢިރާޤުގެ އަހުލުވެރިންކުރެ ބިދުޢަތުގެ ތެރެއަށް ވަތް ބަޔަކު ޝާމުގެ އަހުލުވެރިނަށްވެސް އެކަންތައް ތަޢާރަފުކުރީއެވެ. އެއީ އެބައިމީހުންގެ ފިޤުހުވެރިންނާއި ޢިލްމުވެރިން އެކަމުގައި އެބައިމީހުންނަށް ރައްދުވެސް ދިން ފަހުންނެވެ. އެހެނަސް ޝާމުގެ އަހުލުވެރިންކުރެ ބައެއްގެ ހިތުގެ ތެރެއަށްވެސް ބިދުޢައިގެ އަޘަރުކުރީއެވެ. އަދި ދޫތަކުން އެކަމުގެ ވާހަކަތައް ދައްކަން ފެށީއެވެ. އަދި އެއަށްފަހުގައި އެހެން މީހުންގެ މެދުގައި އުފެދުނު ޚިލާފުތައް އެބައިމީހުންގެ ތެރޭގައިވެސް އުފެދުނީއެވެ.” [[3]] 

2) އިމާމު އަޙްމަދު رحمه الله ވިދާޅުވިއެވެ.

“ތިމަންބޭކަލުންގެ އަރިހުގައި ސުންނަތުގެ އުޞޫލުތަކަކީ: ﷲ ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީ ބޭކަލުން ތިއްބެވި ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓުމާއި އެބޭކަލުންގެ އަރިހުން ނަމޫނާ ލިބިގަތުމާއި ބިދުޢަތައް ދޫކޮށްލުމެވެ. ފަހެ ކޮންމެ ބިދުޢައަކީ މަގު ފުރެދުމެކެވެ. އަދި ބިދުޢަވެރިންނާ ޖަދަލުކުރުން ދޫކޮށްލުމާއި އެބައިމީހުންނާ މަޖުލީސްކުރުން ދޫކޮށްލުމެވެ.” [[4]]

[[1]] أخرجه الآجري في الشريعة برقم: (2044).

[[2]] أخرجه الآجري في الشريعة برقم: (2054).

[[3]] أخرجه اللالكائي في شرح أصول اعتقاد أهل السنة والجماعة برقم: (315).

[[4]] أخرجه اللالكائي في شرح أصول اعتقاد أهل السنة والجماعة برقم: (317).

ބިދުޢަ – އެހެންބައިތައް

ބިދުޢަވެރިންނާއި ބިދުޢަވެރި ފިރުޤާތަކާމެދު ދުރުހެލިވެ ރައްކާތެރިވުމަށް ސަލަފުންގެ ބޭކަލުންގެ އަރިހުން ވާރިދުވެފައިވާ ބަސްފުޅުތައް

ބިދުޢައާއި އޭގެ އަހުލުވެރިންގެ ކިބައިން ދުރުހެލިވެ ރައްކާތެރިވުމަށް ސަލަފުންގެ ބޭކަލުންގެ އަރިހުން ގިނަ ބަސްފުޅުތަކެއް ވާރިދުވެގެން އައިސްފައިވެއެވެ. ބިދުޢަވެރި ފިރުޤާއެއް ނުވަތަ މަގުފުރައްދާ މީހަކު ފާޅުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އެޒަމާނެއްގައި ތިއްބެވި ޢިލްމުވެރިން، އެފަދަ މީހުންނަށް ރައްދުދެއްވައި އެބައިމީހުންގެ ކިބައިގައި ހުރި ފުރެދުންތައް މީސްތަކުންނަށް ބަޔާންކޮށްދެއްވައެވެ. އެފަދައިން ރިވާވެގެން އައިސްފައިވާ ބައެއް ބަސްފުޅުތައް ޛިކުރުކޮށްލާނަމެވެ.

ފުރަތަމައީ: ޞަޙާބީ ބޭކަލުންގެ އަރިހުން ވާރިދުވެފައިވާ ބައެއް ބަސްފުޅުތައް

1) އިބްނު މަސްޢޫދު رضي الله عنه އެކަލޭގެފާނުގެ ޒަމާނުގައި ބިދުޢައެއް ފާޅުވުމުން އެކަމަށް އިންކާރުކުރެއްވިއެވެ. ޢަމްރު ބުން ސަލަމާ رحمه الله ވިދާޅުވިއެވެ.

“كُنَّا نَجْلِسُ عَلَى بَابِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ رضي الله عنه، قَبْلَ صَلَاةِ الْغَدَاةِ، فَإِذَا خَرَجَ، مَشَيْنَا مَعَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ، فَجَاءَنَا أَبُو مُوسَى الْأَشْعَرِيُّ رضي الله عنه فَقَالَ: أَخَرَجَ إِلَيْكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قُلْنَا: لَا، بَعْدُ. فَجَلَسَ مَعَنَا حَتَّى خَرَجَ، فَلَمَّا خَرَجَ، قُمْنَا إِلَيْهِ جَمِيعًا، فَقَالَ لَهُ أَبُو مُوسَى: يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، إِنِّي رَأَيْتُ فِي الْمَسْجِدِ آنِفًا أَمْرًا أَنْكَرْتُهُ وَلَمْ أَرَ – وَالْحَمْدُ لِلَّهِ – إِلَّا خَيْرًا. قَالَ: فَمَا هُوَ؟ فَقَالَ: إِنْ عِشْتَ فَسَتَرَاهُ. قَالَ: رَأَيْتُ فِي الْمَسْجِدِ قَوْمًا حِلَقًا جُلُوسًا يَنْتَظِرُونَ الصَّلَاةَ فِي كُلِّ حَلْقَةٍ رَجُلٌ، وَفِي أَيْدِيهِمْ حصًا، فَيَقُولُ: كَبِّرُوا مِائَةً، فَيُكَبِّرُونَ مِائَةً، فَيَقُولُ: هَلِّلُوا مِائَةً، فَيُهَلِّلُونَ مِائَةً، وَيَقُولُ: سَبِّحُوا مِائَةً، فَيُسَبِّحُونَ مِائَةً، قَالَ: فَمَاذَا قُلْتَ لَهُمْ؟ قَالَ: مَا قُلْتُ لَهُمْ شَيْئًا انْتِظَارَ رَأْيِكَ أَوِ انْتظارَ أَمْرِكَ. قَالَ: “أَفَلَا أَمَرْتَهُمْ أَنْ يَعُدُّوا سَيِّئَاتِهِمْ، وَضَمِنْتَ لَهُمْ أَنْ لَا يَضِيعَ مِنْ حَسَنَاتِهِمْ”، ثُمَّ مَضَى وَمَضَيْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَى حَلْقَةً مِنْ تِلْكَ الْحِلَقِ، فَوَقَفَ عَلَيْهِمْ، فَقَالَ: “مَا هَذَا الَّذِي أَرَاكُمْ تَصْنَعُونَ؟” قَالُوا: يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ حصًا نَعُدُّ بِهِ التَّكْبِيرَ وَالتَّهْلِيلَ وَالتَّسْبِيحَ. قَالَ: “فَعُدُّوا سَيِّئَاتِكُمْ، فَأَنَا ضَامِنٌ أَنْ لَا يَضِيعَ مِنْ حَسَنَاتِكُمْ شَيْءٌ وَيْحَكُمْ يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ، مَا أَسْرَعَ هَلَكَتَكُمْ هَؤُلَاءِ صَحَابَةُ نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم مُتَوَافِرُونَ، وَهَذِهِ ثِيَابُهُ لَمْ تَبْلَ، وَآنِيَتُهُ لَمْ تُكْسَرْ، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، إِنَّكُمْ لَعَلَى مِلَّةٍ هِيَ أَهْدَى مِنْ مِلَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم أوْ مُفْتَتِحُو بَابِ ضَلَالَةٍ”. قَالُوا: وَاللَّهِ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مَا أَرَدْنَا إِلَّا الْخَيْرَ. قَالَ: “وَكَمْ مِنْ مُرِيدٍ لِلْخَيْرِ لَنْ يُصِيبَهُ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَنَا أَنَّ قَوْمًا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لَا يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ، وَايْمُ اللَّهِ مَا أَدْرِي لَعَلَّ أَكْثَرَهُمْ مِنْكُمْ، ثُمَّ تَوَلَّى عَنْهُمْ”. فَقَالَ عَمْرُو بْنُ سَلَمَةَ: رَأَيْنَا عَامَّةَ أُولَئِكَ الْحِلَقِ يُطَاعِنُونَا يَوْمَ النَّهْرَوَانِ مَعَ الْخَوَارِجِ. ^[1]

“ފަތިސް ނަމާދުގެ ކުރިން ޢަބްދުﷲ ބުން މަސްޢޫދު رضي الله عنه ގެ ގެކޮޅުގެ ދޮރު ކައިރީގައި ތިމަންބޭކަލުން ތިއްބަވަމެވެ. އެކަލޭގެފާނު ނުކުމެވަޑައިގެންނެވުމުން، އެކަލޭގެފާނާއެކު ތިމަންބޭކަލުން މިސްކިތަށް ވަޑައިގަންނަވަމެވެ. ފަހެ، އެހެން ތިއްބަވަނިކޮށް އަބޫ މޫސާ އަލްއަޝްޢަރީ رضي الله عنه ވަޑައިގެންފިއެވެ. އަދި ވިދާޅުވިއެވެ.

“ތިޔަބޭކަލުންގެ އަރިހަށް އަބޫ ޢަބްދުރަޙްމާނު (ޢަބްދުﷲ ބުން މަސްޢޫދު) ނުކުމެވަޑައިގެންފި ހެއްޔެވެ.”

ތިމަންބޭކަލުން ދެންނެވީމެވެ.

“އަދި ނުކުމެވަޑައި ނުގަންނަވައެވެ.”

ފަހެ (އިބްނު މަސްޢޫދު) ނުކުމެވަޑައިގަންނަވަންދެން އެކަލޭގެފާނުވެސް މަޑުކުރެއްވިއެވެ. (އިބްނު މަސްޢޫދު) ނުކުމެވަޑައިގެންނެވުމުން ތިމަންބޭކަލުން ތެދުވެވަޑައިގެންނެވީމެވެ. އަދި އަބޫ މޫސާ رضي الله عنه ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ.

“އޭ އަބޫ ޢަބްދުއްރަޙްމާނެވެ! ކުޑައިރުކޮޅެއް ކުރިން މިސްކިތުގައި ތިމަންކަލޭގެފާނަށް މުންކަރާތެއްކަމަށް ބެލެވޭފަދަކަމެއް ފެނިވަޑައިގެންފިކަން ކަށަވަރެވެ. އެކަމަކު ﷲ އަށް ޙަމްދުކުރަމެވެ. (ބޭރު ފުށުން) އެއީ ހެޔޮކަމެކެވެ.”

އިބްނު މަސްޢޫދު ވިދާޅުވިއެވެ.

“އެއީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ.”

އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.

“ދިރިލެހެއްޓެވިއްޔާ، ކަލޭގެފާނަށްވެސް އަދި އެކަން ފެނިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ފެނިވަޑައިގަތީ މިސްކިތުގައި ނަމާދަށް އިންތިޒާރުކުރަން ޙަލަޤާތަކެއްގައި އިށީނދެގެން ތިބި ބައެކެވެ. އެބައިމީހުންގެ އަތުގައި ހިލަކޮޅުތަކެއް ވެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ޙަލަޤާއެއްގައިވެސް އެކަކު އިސްކޮށް ހުރެގެން ކިޔައެވެ. ސަތޭކަ ފަހަރު ތަކުބީރު (الله أكبر) ކިޔާށެވެ. އެހެން ބުނުމުން އެއެންމެން ސަތޭކަ ފަހަރު ތަކުބީރު ކިޔައެވެ. ދެން އެމީހަކު ބުނެއެވެ. ސަތޭކަ ފަހަރު ތަހުލީލު (لا إله إلا الله) ކިޔާށެވެ. ދެން އެމީހުން ސަތޭކަ ފަހަރު ތަހުލީލު ކިޔައެވެ. ދެން އެމީހަކު ބުނެއެވެ. ސަތޭކަ ފަހަރު ތަސްބީޙަ (سبحان الله) ކިޔާށެވެ. ދެން އެމީހުން ސަތޭކަ ފަހަރު ތަސްބީޙަ ކިޔައެވެ.”

އިބްނު މަސްޢޫދު ވިދާޅުވިއެވެ.

“ކަލޭގެފާނު އެމީހުންނަށް އެއްޗެކޭ ވިދާޅުވިން ހެއްޔެވެ؟”

އަބޫ މޫސާ ވިދާޅުވިއެވެ.

“ކަލޭގެފާނުގެ ރައުޔަށް ނުވަތަ އަމުރަށް އިންތިޒާރުކޮށްފައި ތިމަންކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް އެއްޗެއް ވިދާޅުނުވަމެވެ.”

އިބްނު މަސްޢޫދު ވިދާޅުވިއެވެ.

“އެބައިމީހުންގެ ފާފަތައް ގުނާށޭ، އެބައިމީހުން ގާތު ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި، އެބައިމީހުންގެ ހެޔޮކަމުން އެއްވެސް މިންވަރެއް ނުގެއްލޭނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ދެއްވިނަމަ މާ ރަނގަޅުވީހެވެ.”

ދެން އެކަލޭގެފާނާއެކު ތިމަންބޭކަލުންވެސް އެތަނުން ޙަލަޤާއެއްގެ ކައިރިއަށް ދިޔައީމެވެ. ފަހެ އެބައިމީހުންގެ ގާތުގައި އެކަލޭގެފާނު ހުއްޓިވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ.

“ތިޔަބައިމީހުން ތިޔަ ކުރަނީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟”

އެބައިމީހުން ބުންޏެވެ.

“އޭ އަބޫ ޢަބްދުއްރަޙްމާނެވެ! ހިލަކޮޅުތަކެއް އެއްކޮށްގެން ތަކުބީރާއި ތަހުލީލާއި ތަސްބީޙަ ކިޔަވާފައި އަހަރެމެން ގުނަނީއެވެ.”

އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.

“ފަހެ ތިޔަބައިމީހުންގެ ފާފަތައް ގުނާށެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ހެޔޮކަމުން އެއްވެސް މިންވަރެއް ނުގެއްލޭނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން ތިމަންކަލޭގެފާނު ދެއްވަމެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނާމެދު ޢަޖައިބު ވެއްޖައީމެވެ! އޭ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ އުންމަތުގެ މީހުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ތިޔަ ހަލާކުވަނީ ހާދަ އަވަހަށެވެ. ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ގެ އެތައް އަޞްޙާބު ބޭކަލުންނެއް މި ތިއްބެވީއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ހެދުންކޮޅު އަދި ފަނާ ނުވެއެވެ. އަދި ކަންވާރުތައް ހަލާކު ނުވެއެވެ. އެއިލާހުގެ އަތްޕުޅުގައި ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ނަފްސުވާ އިލާހު ގަންދެއްވާ ވިދާޅުވަމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުން ތިޔަވަނީ މުޙައްމަދު صلى الله عليه وسلم ގެ މިއްލަތަށް ވުރެ ހެޔޮ މިއްލަތެއްގެ މަތީގައެވެ. ނުވަތަ މަގުފުރެދުމުގެ ދޮރެއް ހުޅުވައިގެންނެވެ.”

އެބައިމީހުން ދަންނަވައިފިއެވެ.

“އޭ އަބޫ ޢަބްދުއްރަޙްމާނެވެ! ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. އަހަރުމެން ހެޔޮކަމެއް މެނުވީ ނޭދެމެވެ.”

އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.

“ހެޔޮކަން އެދޭ ކިތައް މީހުން، އެކަމާ ހިސާބަށް ވާސިލުނުވޭ ހެއްޔެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ﷲގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم  ތިމަންބޭކަލުންނަށް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

“(ބަޔަކު އަންނާނެއެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން އެބައިމީހުން ޤުރުއާން ކިޔަވާނެއެވެ. އެހެނަސް އެބައިމީހުންގެ ކަރުތެރެއިން ލާފައި އެޤުރުއާން ނުދާނެއެވެ. (އެބަހީ: އޭގައިވާ އެއްޗެއް އެބައިމީހުންގެ ހިތްތަކަށް ވާސިލެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން އެއަށް ޢަމަލެއް ނުކުރާނެއެވެ.)”

ﷲ ގަންދީ ވިދާޅުވަމެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުންނަކީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިންވާ ބައެއްކަމުގައި ވެދާނެކަމަށް ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ބިރުހީވެއެވެ.

ދެން އެއަށްފަހުގައި އެކަލޭގެފާނު ވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

ޢަމްރު ބުން ސަލަމާ ވިދާޅުވިއެވެ. “އެ ޙަލަޤާތަކުގައި ތިބި ގިނަ މީހުން ނަހްރަވާނުގެ ދުވަހުގައި ޚަވާރިޖުންނާއެކު ތިމަން ބޭކަލުންނާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމައަށް ނުކުތް މަންޒަރު ދެކެވަޑައިގެންނެވީމެވެ.”

2) އަބުއް ދަރްދާ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން އައިސްފައިވެއެވެ.

“اقْتِصَادٌ فِي السُّنَّةِ خَيْرٌ مِنَ اجْتِهَادٍ فِي بِدْعَةٍ”. [2]

މާނައީ: “ބިދުޢައިގައި އަވަދިނެތި އުޅުމަށް ވުރެ، މަދު ސުންނަތްތަކެއް އަދާކުރުންވެސް މާ ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ.”

3) އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން އައިސްފައިވެއެވެ.

“مَا يَأْتِي عَلَى النَّاسِ عَامٌ إِلَّا أَحْدَثُوا فِيهِ بِدْعَةً وَأَمَاتُوا سُنَّةً، حَتَّى تَحْيَا الْبِدَعُ وَتَمُوتَ السُّنَنُ”. [3]

މާނައީ: “ސުންނަތްތަކެއް ނެތިކޮށްފައި ބިދުޢަތަކެއް ތަޢާރަފު ނުކުރާނެ އަހަރެއް ނާންނާނެއެވެ. ބިދުޢަތައް ދިރި، ސުންނަތްތައް ނެތިގެން ދާންދެނެވެ.”

[1] أخرجه الدارمي في سننه برقم: (210) وصححه الألباني في سلسلة الأحاديث الصحيحة برقم: (2005).

[2] أخرجه اللالكائي في شرح أصول اعتقاد أهل السنة والجماعة برقم: (115).

[3] أخرجه اللالكائي في شرح أصول اعتقاد أهل السنة والجماعة برقم: (125).

ބިދުޢަ – އެހެންބައިތައް

ސުންނަތުގެ ނައްޞުތައް

1) ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ فِيهِ، فَهُوَ رَدٌّ». [1]

މާނައީ: “ތިމަންމެންގެ މި ދީނުގައި ނެތް ކަމެއް (ބިދުޢައެއް) އުފައްދައިފި މީހާ ދަންނައެވެ. ފަހެ، އެކަމެއްވަނީ (ބާޠިލުވެ) ރައްދުވެގެންނެވެ.”

އަދި އިމާމު މުސްލިމްގެ ރިވާޔަތެއްގައިވެއެވެ.

«مَنْ عَمِلَ عَمَلًا لَيْسَ عَلَيْهِ أَمْرُنَا فَهُوَ رَدٌّ». [2]

މާނައީ: “ތިމަންމެންގެ މި ދީނުގައި ނެތް ޢަމަލެއްކޮށްފިމީހާ ދަންނައެވެ. ފަހެ، އެ ކަމެއްވަނީ (ބާޠިލުވެ) ރައްދުވެގެންނެވެ”.

ބިދުޢައަކީ ﷲ ތަޢާލާގެ ޙަޟްރަތުގައި ޤަބޫލުވެވިގެންދާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަން މިޙަދީޘްތަކުން ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ. މި ދެރިވާޔަތުގެ ފަރަޤަކީ:

ފުރަތަމަ ރިވާޔަތުގައި އެވަނީ: ބިދުޢައެއް އުފައްދައިފި މީހެއްގެ ޢަމަލު ރައްދުވެގެން ދާނެކަމެވެ.

ދެވަނަ ރިވާޔަތުގައި އެވަނީ: ބިދުޢައެއް ގެނެސްގެންފި މީހާގެ ޢަމަލު ރައްދުވެގެންދާނެ ކަމެވެ.

2) ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

«أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ، وَإِنْ عَبْدًا حَبَشِيًّا، فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ بَعْدِي فَسَيَرَى اخْتِلَافًا كَثِيرًا، فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الْمَهْدِيِّينَ الرَّاشِدِينَ، تَمَسَّكُوا بِهَا وَعَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ، وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الْأُمُورِ، فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ». [3]

މާނައީ: “ﷲއަށް ތަޤުވާވެރިވުމަށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވަޞިއްޔަތް ކުރައްވަމެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ވެރިއަކަށް ޙަބަޝީ އަޅަކު އިސްކުރެވުނުކަމުގައި ވިޔަސް އަޑުއަހައި ކިޔަމަންވާށެވެ. ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ފަހު، ތިޔަބައިމީހުން ކުރެ ދިރިހުރެއްޖެމީހަކު ދަންނައެވެ. އޭނާއަށް ގިނަ އިޚްތިލާފުތައް ފެންނާނެއެވެ. ފަހެ ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ސުންނަތާއި ތެދުމަގު ލިބިވަޑައިގެން ތިއްބެވި ޚަލީފާއިންގެ ސުންނަތުގައި ތިޔަބައިމީހުން ހިފާށެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ކޮލުދަތްތަކުން އޭގައި ގަދައަށް ހިފަހައްޓާށެވެ. އަދި އަލަށް އުފެދޭ ކަންކަމާމެދު (ބިދުޢަތަކާމެދު) ރައްކާތެރިވެ ތިބޭށެވެ. ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން ކޮންމެ ބިދުޢައަކީ މަގުފުރެދުމެކެވެ.”

ކޮންމެ ބިދުޢައަކީ މަގުފުރެދުމެއްކަމުގައި މިޙަދީޘްގައި ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم މި ވަނީ ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައެވެ.

3) އަދި ޤިޔާމަތްދުވަހުގެ ޙައުޟާ ގުޅޭ ގޮތުން ވާރިދުވެފައިވާ ޙަދީޘްގައިވަނީ ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޙައުޟުން ފެން ބުޔުން ބިދުޢަވެރިންނަށް މަނާކުރެވޭނެ ކަމެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޙައުޟުގެ ކައިރިން މިއުންމަތުގެ ބަޔަކު ދުރައްލެވޭނެކަން އެ ޙަދީޘްގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

«فَأَقُولُ إِنَّهُمْ مِنِّي، فَيُقَالُ: إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ، فَأَقُولُ: سُحْقًا سُحْقًا لِمَنْ غَيَّرَ بَعْدِي». [4]

މާނައީ: “ފަހެ އެބައިމީހުންވަނީ ތިމަންކަލޭގެފާނާ އެކުގައިކަމަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރައްވާނަމެވެ.” ފަހެ ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ދެންނެވޭނެއެވެ. ކަލޭގެފާނަށް ފަހު އެބައިމީހުން ގެނެސްގަތް ކަންތައްތައް ކަލޭގެފާނަށް އެނގިވަޑައިގެން ނުވެއެވެ. ފަހެ ތިމަންކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރައްވާނަމެވެ. “(ދީނުގައިވާ ކަންތައްތައް) ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ފަހު ބަދަލުކުރިމީހަކު ދަންނައެވެ. އެމީހަކަށްވަނީ ދުރުކުރެއްވުމެވެ. އެމީހަކަށްވަނީ ދުރުކުރެއްވުމެވެ.”

މިޙަދީޘުން އެނގިގެންދަނީ ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޙައުޟުން ބަޔަކު ދުރުކުރެވޭނެކަމެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:

– މުރުތައްދުވިމީހުން.

– މުނާފިޤުން.

– ޚަވާރިޖުންނާއި ޝިޔަޢީންނާއި މުޢުތަޒިލީންފަދަ ބިދުޢަވެރިން.

– ބޮޑެތި ފާފަތަކުގެ އަހުލުވެރިން. ^[5]

އަލް ޤުރުޠުބީ رحمه الله ވިދާޅުވިއެވެ.

“ﷲ ގެ ދީން ދޫކޮށް މުރުތައްދުވި ކޮންމެ މީހަކު އަދި ﷲ ގެ ދީނަށް ﷲ އިޛުނަދެއްވާފައި ނުވާ ކަންތައްތަކާއި ނުރުއްސަވާ ކަންތައްތައް ތަޢާރުފުކުރި ކޮންމެ މީހަކު ވާހުށީ ޙައުޟުން އެއްކިބާ ކުރެވޭ މީހުންގެ ތެރެއިންނެވެ. އަދި އެއިން އެންމެ ބޮޑަށް ދުރުކޮށްލެވޭނީ މުސްލިމުންގެ ޖަމާޢަތާއި ގޮތާ ޚިލާފުވި މީހުންނެވެ. އެއީ ޚަވާރިޖުންގެ އެކި ފިރުޤާތަކާއި ރާފިޟީންގެ (ޝިޔަޢީންގެ) އެކި މަގުފުރެދުމުގެ އަހުލުވެރިންނާ އަދި މުޢުތަޒިލާއިންގެ އެކި ޖަމާޢަތްތަކެވެ. އެބައިމީހުން އެންމެންނަކީވެސް ދީން ބަދަލުކުރި މީހުންނެވެ. އަދި ހަމަ އެފަދައިން އަނިޔާވެރިކަމުގައި ހައްދުފަހަނަ އަޅާ ދިޔަ އަނިޔާވެރިންނާއި ބޮޑެތި ފާފަތައް ފާޅުގައިކޮށް ފާފަތަކުން ވަށާލާފައިވާ މީހުންނާއި މަގުފުރެދިގެން ދިޔަ ބިދުޢަވެރިންގެ ޖަމާޢަތްތައް އެކަމުގައި ހިމެނެއެވެ… އެއީ ﷲ ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޒަމާނުގައި އުޅުނު މުނާފިޤުން ފަދައިން އީމާންކަން ފާޅުކޮށްފައި ކުފުރު ފޮރުވައިގެން އުޅުނު މީހުންނަމަ އެންމެ ފުރަތަމަ އެބައިމީހުންނާ މުޢާމަލާތް ކުރެވޭނީ ބޭރުފުށަށް ބަލައިގެނެވެ. (އެބަހީ: މުސްލިމުންނެކޭ އެއްގޮތަށެވެ.) ދެން އެއަށްފަހު އެބައިމީހުންގެ ކަންތައް ކަޝްފުކުރެވިގެން ދާނެއެވެ. އެއަށްފަހުގައި ‘އެމީހަކަށްވަނީ ދުރުކުރެއްވުމެވެ. އެމީހަކަށްވަނީ ދުރުކުރެއްވުމެވެ.’ މިފަދައިން ބުނެވޭނެއެވެ. އެމީހެއްގެ ހިތުގައި އީމާންކަމުގެ ރެވި އޮށެއްގެ މިންވަރުވެސް ނުވާ، ދީނާ ދެކޮޅުހަދާ އުޅުނު، ބާޠިލުގެ ވެރި ކާފިރެއް މެނުވީ ތާ އަބަދަށް ނަރަކައިގައި ނުވާނެއެވެ.”  – ޝައިޚުގެ ބަސްކޮޅު ނިމުނީ – ^[6]

ބިދުޢައާ ގުޅުން ހުރި އިތުރު ޙަދީޘްތައްވެސް މިލިޔުމުގެ އެހެން ބައިތަކުގައި އަދި ޛިކުރުކުރާނަމެވެ. إن شاء الله.

[1] أخرجه البخاري في صحيحه برقم: (2697) ومسلم في صحيحه برقم: 17 – (1718).

[2] أخرجه مسلم في صحيحه برقم: 18 – (1718)..

[3] أخرجه أبو داود في سننه برقم: (4607)، والترمذي في جامعه برقم: (2676) وقال حسن صحيح، وابن ماجة برقم: (43) وقال ابن عبدالبر: “حديث العرباض ثابت” وصححه ابن الملقن (انظر: البدر المنير لابن الملقن (9/582)).

[4] أخرجه البخاري في صحيحه برقم: (6584).

[5] انظر: التذكرة للقرطبي (1 / 710 – 711) وشرح صحيح مسلم للنووي (3/137) والإعتصام للشاطبي (1/168) ولوامع الأنوار للسفاريني (2/199).

[6] التذكرة للقرطبي (1 / 710 – 711).

ބިދުޢަ – އެހެންބައިތައް

ބިދުޢަ ނަހީކުރާ ނައްޞުތަކާއި ބިދުޢައިގެ ނުބައިކަން

ބިދުޢައާއި އޭގެ އަހުލުވެރިންގެ ނުބައިކަން ބަޔާންކުރައްވާ ވަރަށް ގިނަ ނައްޞުތައް ވާރިދުވެފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް ނައްޞުތައް އައިސްފައިވަނީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައެވެ. އަދި އަނެއްބައި ނުއްޞުތައް ވާރިދުވައިވަނީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ސުންނަތުގައެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް ނައްޞުތައް މިލިޔުމުގައި ޛިކުރުކޮށްލާނަމެވެ.   

ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ނައްޞުތައް

1) ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.

﴿أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُم مِّنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَن بِهِ اللَّهُ﴾  .[1]

މާނައީ: “ނުވަތަ ﷲ، އިޛުނަ ދެއްވާފައި ނުވާކަމެއް ދީނުގައި ޝަރުޢުކުރުމަށް އެއުރެންނަށް ޝަރީކުންތަކެއް ވަނީ ހެއްޔެވެ؟”

އެބަހީ: ﷲ ތަޢާލާ ހުއްދަދެއްވާފައި ނުވާ ކަންތައްތަކެއް ދީނަށް ތަޢާރަފުކޮށް ބިދުޢަތައް ހަދައިދިނުމަށް އެބައިމީހުންނަށް ޝަރީކުންތަކެއް ވަނީ ހެއްޔެވެ. [2]

2) އަދިވެސް އެއިލާހު ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.

﴿كَالَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنكُمْ قُوَّةً وَأَكْثَرَ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلَاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُم بِخَلَاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِن قَبْلِكُم بِخَلَاقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خَاضُوا ۚ أُولَـٰئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ۖ وَأُولَـٰئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ﴾ . [3]

މާނައީ: “(ތިޔަބައިމީހުން) ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރީގެ މީހުން ފަދައެވެ. އެއުރެން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވުރެ ބާރުގަދަ ބަޔަކުކަމުގައި އަދި މުދާތަކާއި ދަރިންތައް ގިނަބަޔަކުކަމުގައި ވިއެވެ. ފަހެ (ދުނިޔެއިން) އެއުރެންނަށް ލިބިފައިވާ މިންވަރުން އެއުރެން އަރާމު ލިބިގަތެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުންވެސް ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރީގެ މީހުން އެއުރެންނަށް ލިބިފައިވާ މިންވަރުން އަރާމު ލިބިގަތް ފަދައިން، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ލިބިފައިވާ މިންވަރުން އަރާމު ލިބިގެންފީމުއެވެ. އަދި ބާޠިލު ވާހަކަތައް އެއުރެން ދައްކަމުން ދިޔަފަދައިން، ތިޔަބައިމީހުންވެސް ބާޠިލު ވާހަކަތައް ދައްކަމުން ދިޔައީމުއެވެ. އެއުރެންނީ، ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައި، އެއުރެންގެ ޢަމަލުތައް ބާޠިލުވެގެންވާ މީހުންނެވެ. އަދި ހަމަ، އެއުރެންނީ، ގެއްލެނިވެގެންވާ މީހުންނެވެ.”

މިއާޔަތުގައި މިވަނީ މީސްތަކުން ކުރާ ފާސިޤު ޢަމަލުތަކާއި ބިދުޢައިގެ ނުބައިކަން ބަޔާންކުރައްވާފައެވެ.

ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ رحمه الله ވިދާޅުވިއެވެ.

“މިއާޔަތުގައި އެއިލާހު ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ މިވަނީ (ދުނިޔޭގައި) ލިބިފައިވާ މިންވަރުން ނަހަމަ ގޮތުގައި އަރާމު ލިބިގަތް ވާހަކައާއި ބާޠިލު ވާހަކަތައް ދެއްކުމުގެ ވާހަކަ އެކުއެކީގައި ގެންނަވާފައެވެ. އެހެނީ ދީން ފަސާވެގެން ދަނީ ބާޠިލު އިޢުތިޤާދުތައް ކުރުމާއި އެއާ އެއްގޮތަށް ބަސްބުނުމުންނެވެ. ނުވަތަ ޙައްޤު އިޢުތިޤާދާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކުރުމުންނެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަކަމަކީ: ބިދުޢަތަކާ އެފަދަ ކަންތައްތަކެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ދެވަނަ ކަމަކީ: ފާސިޤު ޢަމަލުތަކާއި އެފަދަ ކަންތައްތަކެވެ.” ޝައިޚުގެ ބަސްފުޅު ނިމުނީ.  [4]

[1] سورة الشورى: ٢١

[2] انظر: تفسير الطبري (21/522).

[3] سورة التوبة: ٦٩

[4] اقتضاء الصراط المستقيم لشيخ الإسلام ابن تيمية (1/118).

ބިދުޢަ – އެހެންބައިތައް

ބިދުޢަތަކާ ގުޅުން ހުރި މައްސަލަތައް ދެނެގަތުމުގައި ބިދުޢައިގެ ލަފްޒީ މާނައާއި އިޞްތިލާޙީ މާނަ އެނގުމަކީ ވަރަށް މުހިންމުކަމެކެވެ. އެހެނީ ބިދުޢައާއި ގުޅުން ހުރި ބައެއް މައްސަލަތަކުގައި އުފެދިފައިވާ ޚިލާފުތައް ގުޅިފައިވަނީ ބިދުޢައިގެ އިޞްތިލާޙީ މާނަކުރާ ގޮތަށެވެ.

ބަހުގެ ގޮތުން ބިދުޢައިގެ ތަޢާރުފު

ބަހުގެ ބޮތުން ބިދުޢަ: البِدْعَة އަކީ الابتداع އިން ނެގިފައިވާ ނަމެކެވެ. [1]

ޢަރަބި ބަހުގައި ب – د – ع އެއްލަފްޒެއްގައި އައިސްފައިވާނަމަ އެއިން ދޭހަކޮށްދެނީ ކުރީގައި ނުވާ ގޮތަކަށް ކަމެއް ފެށުމެވެ. [2]

މީހަކު އާކަމެއް ކޮށްފިއްޔާ ابتدع އޭ ކިޔާ އުޅެއެވެ. [3]

ދުލުން ބޭރު ކުރާ ބަސްތަކަށާއި ގުނަވަންތަކުން ކުރާ ޢަމަލުތަކަށްވެސް ބިދުޢަ އޭ ބުނެ އުޅެއެވެ. [4]

އަދި މިވެނި މީހަކީ މިވެނި ކަމެއްގައި ފުރަތަމަ މީހާއޭ ބުނުމަށް بِدْع في هذا الأمر އޭ ބުނެ އުޅެއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.   

﴿قُلْ مَا كُنتُ بِدْعًا مِّنَ الرُّسُلِ﴾ [5]

މާނައީ: “ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ރަސޫލުންގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަ (ފޮނުއްވި) ރަސޫލަކުކަމުގައި، ތިމަންކަލޭގެފާނު ނުވަމެވެ.”

އެބަހީ: ރަސޫލުކަމާއިގެން އެންމެ ފުރަތަމަ ވަޑައިގެންނެވީ ތިމަންކަލޭގެފާނެއް ނޫނެވެ. [6]

މީހަކު އާކަމެއް ނުވަތަ ބިދުޢައެއް ފާޅުކޮށްފިނަމަ أَبْدَعَ – ابْتَدَعَ – تَبَدَّع އޭ ބުނެ އުޅެއެވެ. [7]

ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.

﴿وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ﴾ [8]

މާނައި: “އަދި ދުނިޔެ އަޅާފައި (އަޅުކަމުގެ ނަމުގައި) ތިބުމަކީ، އެއުރެން އަމިއްލަޔަށް އުފެއްދި ކަމެކެވެ. އެކަމަކީ، ތިމަން އިލާހު އެއުރެންގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅުއްވި ކަމެއް ނޫނެވެ.”

ދީން ފުރިހަމަވުމަށް ފަހު ކުރާ އާ ކަންތައްތަކަށްވެސް ބިދުޢައޭ ކިޔާ އުޅެއެވެ. [9]

އަދި މީހަކަށް ބިދުޢައެއް ނިސްބަތްކޮށްފިނަމަ بَدَّعَهُ އޭ ބުނެ އުޅެއެވެ. [10]

އިޞްތިލާހީ ގޮތުން ބިދުޢައިގެ ތަޢާރުފު

އިޞްތިލާޙީ ގޮތުން އެކި ޢިލްމުވެރިން ބިދުޢަ ތަޢުރީފުކުރައްވާ ގޮތް ތަފާތެވެ. އެބޭފުޅުން ޛިކުރުކުރައްވާފައިވާ ބައެއް ތަޢުރީފުތަކުގެ ތެރޭގައި:

ފުރަތަމަ ތަޢުރީފު: ﷲ ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަވަހާރަވުމަށް ފަހު، އަލަށް އުފެދިގެން އައި ޢަމަލުތަކާ އަދި (މުސްލިމުންގެ ޖަމާޢަތާ ވަކިވެ) ހަވާނަފްސަށް ތަބާވުމުގެ ޢަމަލުތަކެވެ. [11]

ދެވަނަ ތަޢުރީފު: ﷲ ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ދުވަސްވަރުގައި ކޮށްފައި ނުވާ ކަންތައްތަކެވެ. [12]

ތިންވަނަ ތަޢުރީފު: ދީނުގައިވާ ކަންތައްތަކާ ވައްތަރު ގޮތަކަށް އަލަށް އުފައްދާ ކަންތައްތަކެވެ. އެކަމުގެ ބޭނުމަކީ (ކަނޑަ އަޅުއްވާފައިވާ މިންވަރަށް ވުރެ) ބޮޑަށް ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރުމެވެ. [13]

ހަތަރުވަނަ ތަޢުރީފު: ޝަރީޢަތުގައި ބިދުޢައޭ ކިޔަނީ އަލަށް އުފައްދާ ނޭދެވޭ ކަންތައްތަކަށެވެ. އަދި ރަނގަޅުކަމަކަށް ނިސްބަތްކުރާނަމަ އެކަން ބަޔާންވެފައި އޮންނާނެއެވެ. [14]

ފަސްވަނަ ތަޢުރީފު: އިޢުތިޤާދާއި ބަހާއި ޢަމަލުގައި ސުންނަތާ ޚިލާފުވުމެވެ. [15]

ހަވަނަ ތަޢުރީފު: ﷲ ޝަރުޢު ކުރައްވާފައި ނުވާ ކަމެއްގެ ޛަރީޢާއިން އެއިލާހަށް އަޅުކަންކުރުމެވެ. [16]

ހަތްވަނަ ތަޢުރީފު: ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم އާއި ޚުލަފާއުއްރާޝިދޫން ކުރައްވާފައި ނުވާކަމެއް އަޅުކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކުރުމެވެ. [17]

މި ތަޢުރީފުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ރަނގަޅު ތަޢުރީފުކަމަށް ބުރަވެވެނީ ތިންވަނަ ތަޢުރީފެވެ. އެއީ ޝަރުޢީ ގޮތުން ބިދުޢައިގެ މާނަ ރަނގަޅަށް ދޭހަކޮށްދޭ ޖާމިޢު ތަޢުރީފެކެވެ. އަދި އެ ތަޢުރީފުގައި ބަހުގެ ގޮތުން ބިދުޢައިގެ މާނަ ހިމަނުއްވާފައިވެއެވެ. އަދި މީސްތަކުން ޢާންމު ގޮތެއްގައި ކޮށްއުޅޭ ކަންތައްތައް އެއްކިބާ ކޮށްފައިވެއެވެ. [18]

ހަތަރުވަނަ ތަޢުރީފުގައިވަނީ ބިދުޢައިގެ ތެރޭގައި ރަނގަޅު ބިދުޢައާއި ރަނގަޅު ނޫން ބިދުޢަވާކަމަށް ހިމަނާފައެވެ. އެހެނަސް އެފަދައިން ބިދުޢަތައް ދެ ބަޔަކަށް ބެހުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫންކަން  ކުރިއަށް ހުރި ލިޔުންތަކުގައި އެނގިގެން ދާނެއެވެ. إن شاء الله.

ފަސްވަނަ ތަޢުރީފުގައިވާ ގޮތުން ބިދުޢައަކީ: “އިޢުތިޤާދާއި ބަހާއި ޢަމަލުގައި ސުންނަތާ ޚިލާފުވުމެވެ.” މިފަދައިން ބިދުޢައިގެ ތަޢުރީފުކޮށްފިނަމަ ބިދުޢައިގެ ތެރެއަށް ފާފަތައް ވަދެގެން ދާނެއެވެ. ކޮންމެ ފާފައަކީ ބިދުޢައެއް ނޫނެވެ.

ދެން ހުރި ތަޢުރީފުތަކުގައިވަނީ ބިދުޢައިގެ ބައެއް ޤަވާޢިދުތަކެވެ. [19]

ބަހުގެ ގޮތުން ބިދުޢައާއި އިޞްތިލާހީ ގޮތުން ބިދުޢައިގެ ތަފާތު

އަލަށް އުފައްދާ ކޮންމެ ކަމަކަށް ބަހުގެ ގޮތުން ބިދުޢަ ކިޔާ އުޅުނަސް، އިޞްތިލާޙީ ގޮތުން އެފަދަ ކޮންމެ ކަމަކަށް ބިދުޢައެކޭ ނުކިޔާނެއެވެ. މިސާލަކަށް އަލަށް އުފައްދާ ތަކެއްޗާއި ރަށްތަކަށް އިޞްތިލާޙީ ގޮތުން ބިދުޢައެކޭ ނުކިޔާނެއެވެ. [20]

އަދި މީސްތަކުން އާދަކާދައިގެ ގޮތުން ކުރާ ކަންތައްތަކަށްވެސް އެއީ ބިދުޢަކަމުގައި ނުކިޔާނެއެވެ. އެހެނަސް ދީނުގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ގޮތަކާ ޚިލާފަށް، ﷲ އާ ކުއްތަންވުމުގެ ގޮތުން އާދަކާދައިގެ ނަމުގައިވިޔަސް ކުރާ ކަންތައްތައް ބިދުޢައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނިގެން ދާނެއެވެ. [21]

އާ ކަންތައްތައް ނުކުރާން ކާރު ސައިކަލުފަދަ ތަކެތި ދޫކޮށްލާފައި ޖަމަލުގައި އުޅޭށޭ ބައެއް މީހުން ބުނާ ބުނުމަކީ ރަނގަޅު ބަހެއް ނޫންކަން މިކަމުން ހާމަވެގެން ދެއެވެ. އަދި ބަހުގެ ގޮތުން ބިދުޢައިގެ ގޮތުގައި އެފަދަ ކަންކަން ހިމެނިޔަސް ދީނުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ އިޞްތިލާޙުގައި ބިދުޢައިގެ ނުބައި ވާހަކަ ދައްކާއިރު އެ ބުނާ ކަންތައްތައް ނުހިމެނެއެވެ. 

[1] انظر: المصباح المنير للفيومي (1/38).

[2] انظر: مقاييس اللغة لابن فارس (1/209).

[3] انظر: جمهرة اللغة لابن دريد (1/298).

[4] انظر: مقاييس اللغة لابن فارس (1/209).

[5] سورة الأحقاف: ٩

[6] انظر: مقاييس اللغة لابن فارس (1/209) والمفردات للراغب (ص: 111).

[7]  انظر: لسان العرب لابن منظور (8/6).

[8] سورة الحديد: ٢٧

[9] انظر: الصحاح للجوهري (3/1183).

[10] انظر: الصحاح للجوهري (3/1183).

[11] العين للخليل (2/55).

[12] قواعد الأحكام لعز بن عبد السلام (2/204).

[13] الإعتصام للشاطبي (1/50).

[14] انظر: المنثور للزركشي (1/217).

[15] بريقة محمودية للخادمي (1/86 -87).

[16] مجموع فتاوى ورسائل فضيلة الشيخ محمد بن صالح العثيمين (2/292).

[17] مجموع فتاوى ورسائل فضيلة الشيخ محمد بن صالح العثيمين (2/292).

[18] انظر: شرح الشاطبي لهذا الضابط في كتاب الإعتصام (1/51-52).

[19] انظر: قواعد معرفة البدع للجيزاني (ص: 123- 135).

[20] الاعتصام للشاطبي (1/50).

[21] انظر: تنبيه أولي الأبصار للسحيمي (ص: 106).

ބިދުޢަ – އެހެންބައިތައް

إن الحمد لله نستعينه ونستغفره، ونعوذ بالله من شرور أنفسنا وسيئات أعمالنا، فمن يهده الله فلا مضل له، ومن يضلل فلا هادي له، وأشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدا عبده ورسوله.

﴿ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّـهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ ﴾ ^[1]

﴿ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً ۚ وَاتَّقُوا اللَّـهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ ۚ إِنَّ اللَّـهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا ﴾  ^[2]

﴿ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّـهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا [٧٠] يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ۗ وَمَن يُطِعِ اللَّـهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا [٧١] ﴾ ^{[3] [4]}

أما بعد، فإن خير الحديث كتاب الله، وخير الهدى هدى محمد، وشر الأمور محدثاتها، وكل بدعة ضلالة. ^[5]

ﷲ ތަޢާލާ، އެއިލާހުގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު صلى الله عليه وسلم، މީސްތަކުންގެ ގާތަށް ފޮނުއްވީ އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރުދެއްވާ ބޭކަލެއްގެ ގޮތުގައްޔާއި އިންޛާރުދެއްވާ ބޭކަލެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި ﷲ ގެ އިޛުނަ ފުޅާއެކު އެއިލާހުގެ މަގަށް ގޮވާލާ، ޙައްޤުގެ މަގަށް އަލިކުރާ ވޮށެއްފަދަ ބޭކަލެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވަޑައިގެންނެވީ ތެދުމަގާއި ޙައްޤު ދީނާއިގެންނެވެ. އެއީ  މުޝްރިކުން ނުރުހުނު ކަމުގައިވިޔަސް، އެންމެހާ ދީންތަކުގެ މައްޗަށް އެ ދީން ފާޅުކުރެއްވުމަށްޓަކައެވެ .

އެކަލޭގެފާނު ރަސޫލުކަމައިގެން ވަޑައިގެންނެވީއްސުރެ، މިއަދާ ހަމައަށްވެސް އިސްލާމްދީން ދަނީ ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކަށް ފެތުރެމުންނެވެ. އެކަން އެގޮތަށް ހިނގާނެކަމަށް ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަދީޘްބަސްފުޅުތަކުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައެވެ.

ކީރިތި ޤުރުއާނާއި ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ގެ ސުންނަތަކީ މަތިވެރިވެގެންވާ އިސްލާމްދީނުގެ ދެ މަޞްދަރެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި މި ދެ މަޞްދަރަށް މަތިވެރިވެގެންވާ މަޤާމު ދެއްވާފައިވެއެވެ. އަދި ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އެތައް އާޔަތެއްގައި އެކަމަށް ބާރުއަޅުއްވާފައިވެއެވެ. އެއިލާހު ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.

﴿ وَأَطِيعُوا اللَّـهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ ﴾ ^[6]

މާނައީ: “އަދި ތިޔަބައިމީހުން ﷲ އަށާއި ރަސޫލާއަށް ކިޔަމަންވާށެވެ.”

ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އެތައް އާޔަތެއްގައި މި ދެ މަޞްދަރު އެކުއެކީގައި ޛިކުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. މިތަނުން އެއް މަޞްދަރުގައި ހިފާފައި އަނެއް މަޞްދަރު ދޫކޮށްލުމަށް މަސައްކަތްކުރާ މީހާ ޙައްޤު މަގުން އެއްކިބާވެއްޖެކަން ކަށަވަރެވެ.

ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ވަނީ ޞަޙާބީ ބޭކަލުންގެ ޖީލު ކީރިތި ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުގައި ހިފުމަށް ތަރުބިއްޔަތު ކުރައްވާފައެވެ. އަދި އެބޭކަލުންނަށް ދިމާވާ ހުރިހާކަމެއްގައިވެސް އެ ދެ މަޞްދަރަށް ރުޖޫޢަވުމަށް އެކަލޭގެފާނުވަނީ އުނގަންނަވާ ދެއްވާފައެވެ. އެހެންކަމުން އެންމެ ހެޔޮ ޤަރުނުތަކުގައި އުޅުއްވި ބޭކަލުން (މިއުންމަތުގެ ސަލަފުން) ދީނުގެ ކަންތައްތައް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި އެބޭކަލުންގެ ދުވަސްވަރުގައި ސުންނަތް ފާޅުވެ، ޢިލްމު ފެތުރުނެވެ. އަދި އެއަށްފަހުގައި ބިދުޢައިގެ އަހުލުވެރިން ފާޅުވެ ދީނުގެ ނަމުގައި އާ ކަންތައްތައް ކޮށް، ފަހުން އައި ގިނަބަޔަކަށް ދީނުގެ ކަންތައްތައް އޮޅޭ ވަރަށް އެކަންތައްތައް އިތުރުވެގެން ދިޔައެވެ.

އުންމަތުގައި ފާޅުވަމުން އައި ބިދުޢަތައް ވެގެންދިޔައީ އެކި ޒަމާންތަކުގައި އުންމަތުގެ ހަށިގަނޑަށް ހެރެމުން ދިޔަ ކަށިތަކެއް ކަމުގައެވެ. އެކަންތައްތައް ފާޅުވާން ފެށީއްސުރެ މިއަދާ ހަމައަށްވެސް އެކަން އޮތީ އެގޮތުގައެވެ. ދީނުގެ ނަމުގައި ކުރެވޭ މިފަދަ އާ ކަންތައްތަކަކީ އުންމަތް ބައިބައިވުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބެވެ. އަދި އެއީ އުންމަތުގެ ފަރުދުންނާއި މުޖުތަމަޢުތަކަށްވެސް ހުރި ނުރައްކަލެކެވެ. 

ބިދުޢަވެރިންނަކީ ހިދާޔަތުގެ މަގާއި ޙައްޤު ދީނާ އެންމެ ދުރު މީސްތަކުންނެވެ. އެއީ ކީރިތި ޤުރުއާނާއި ސުންނަތާއި ސަލަފުންގެ ގޮތް އެބައިމީހުން ދޫކޮށްލާތީއެވެ. މިއީ އެބައިމީހުން މަގުފުރެދިގެން ދިޔުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބެވެ. ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ رحمه الله ވިދާޅުވިއެވެ.

“އަހްލުއް ސުންނާގެ ގާތުގައި ބިދުޢަވެރިންގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރު ފިރުޤާތަކަކީ، ސަލަފުންގެ ގޮތަށް ތަބާވާ ބައެއް ނޫނެވެ. އަދި ކިއެއް ހެއްޔެވެ. (ޝިޔަޢީންގެ) ރާފިޟީންނަކީ އެގޮތަށް އެންމެ މަޝްހޫރު ފިރުޤާއެވެ. ބިދުޢަވެރިންގެ ތެރެއިން ޢާންމުންގެ ގިނަ މީހުން ދަންނަނީ އެބައިމީހުންނެވެ. އަދި ޢާންމުންގެ ގިނަ މީހުންގެ ގާތުގައި ސުންނީންނަކީ ރާފިޟީ ނޫން (ޝިޔަޢީ ނޫން) ކޮންމެ މީހެކެވެ. އެބައިމީހުންނީ ނަބަވީ ޙަދީޘްފުޅުތަކާއި ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ މާނައާ އެންމެ ބޮޑަށް ޚިލާފުވާ މީހުންނެވެ. އަދި އުންމަތުގެ ސަލަފުންނާއި އިމާމުންނަށް އެންމެ ގިނައިން އެއްޗެތި ކިޔާ މީހުންނެވެ. އަދި އުންމަތުގެ ގިނަ މީހުންނަށް އެއްޗެތި ގޮވާ މީހުންނެވެ. ސަލަފުންނަށް ތަބާވުމާ އެންމެ ދުރުހެލި މީހުންނަށް އެބައިމީހުންވުމުން، އެބައިމީހުން ވެގެން ދިޔައީ ބިދުޢައިގަވެސް އެންމެ މަޝްހޫރު މީހުންނަށެވެ. މިކަމުން އެނގިގެން ދަނީ ބިދުޢަވެރިންގެ ޝިޢާރަކީ ސަލަފުންގެ މަގަށް ތަބާވުން ދޫކޮށްލުންކަމުގައެވެ.” [7] (ޝައިޚުގެ ބަސްފުޅު ނިމުނީ)

ބިދުޢަތަކުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާއި ބިދުޢަތަކާ ގުޅުން ހުރި ޙުކުމްތައް ދެނެގަތުމަކީ ނުހަނު މުހިންމުކަމެކެވެ. އެކަންތައްތައް ނޭނގޭ މީހާ ބިދުޢައިގެ ތެރެއަށް ވެއްޓުން ނުހަނު ގާތެވެ. ވުމާއެކު މި ލިޔުންތަކުގައި އަލި އަޅުވާލާނީ ބިދުޢައާ ގުޅުން ހުރި ޙުކުމްތަކާއި ބިދުޢައިގެ ނުރައްކާތެރިކަމާ އަދި ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ހުރި ބައެއް ބިދުޢަތަކަށެވެ.

[1] سورة آل عمران: 102

[2] سورة النساء: 1

[3] سورة الأحزاب: 70 – 71

[4] أخرجه أبو داود في سننه برقم: (2118) والترمذي في جامعه وحسنه برقم: (1105) واللفظ له والنسائي في المجتبى برقم: (1404) برقم: (3277) وابن ماجة في سننه برقم: (1892) وصححه الألباني في صحيح أبي داود برقم: (1844).

[5] أخرجه مسلم في صحيحه برقم: 43 – (867).

[6] سورة المائدة: ٩٢

[7] مجموع الفتاوى لشيخ الإسلام ابن تيمية (4/155).

ބިދުޢަ – އެހެންބައިތައް